“Gelişmiş Pazarlarda İlaçta Pazar
Erişim“ ve “Gelişen Pazarlarda İlaçta Pazar Erişim” kitaplarınız, 2021 yılında
“Tüm Zamanların En İyi 100 İlaç Kitabı” listesinde ilk 20’de yer aldı. Türk
Sağlık Ekonomisi için kıymetli bir referans olan bu başarı hakkında
düşüncelerinizi alabilir miyim?
2015 yılında Sağlık Ekonomisi literatüründe, Sağlık
Ekonomisi ve Pazar Erişimi ile ilgili kitaplar olmadığından bu alanda bir kitap
çıkarmaya karar verdik. Gelişmekte olan ülkeler ile ilgili detaylı kaynak bulma
konusundaki yetersizliklerden dolayı bölgesel araştırmalara başladık. Bölgesel
araştırmaların yayınlandığı “Gelişen Pazarlarda İlaçta Erişim” kitabı 2016’da
yayınlandı. Akabinde, gelişmiş ülkeler için olan “Gelişmiş Pazarlarda İlaçta
Pazar Erişim” kitabını 2018’de yayınladık. İki kitabımız da yayınlandığı yıldan
beri ilk yüzün altına düşmedi. Hatta 2021 yılında, BookAuthority web sayfasında
tüm zamanların en iyi yüz ilaç kitabı arasında yer aldı. Son zamanlarda
çıkardığımız bir diğer kitap, Pharmacacoeconomics From Cinical Perspective
(Klinik Perspektiften Farmakoekonomi). Amacımız, Farmakoekonominin yani ilaç
ekonomisinin biraz daha kliniksel gözle bakılmasını sağlamaktı. O kitabımız da
ilk yüzün içine girmeyi başardı.
Kitaplarınızın kaynağını öğrenebilir
miyim?
İlaç ağırlıklı olmak üzere; Sağlık teknolojilerinin ülkelerin
pazarlarına giriş ile ilgili bilgileri içerir. Örneğin, Almanya’da bir sağlık
teknolojisi, tıbbi cihaz ya da ilaç satmak istiyorsanız, bu kitaplarda temel bilgilere
ulaşabilirsiniz. Referanslar ise ülkelerin mevzuatları ve ülkeler hakkında
detaylı bilgilere sahip olan uzman yazarlarımız. Kitaplarımızda; Gelişmiş 14, gelişmekte
21 olan ülkenin sağlık ekonomisi hakkındaki pazar erişim süreçlerine ulaşabilirsiniz.
Sağlık
ekonomisi alanındaki deneyimleriniz öncülüğünde, Türkiye’nin İlaç ve Tıbbi
Cihaz sektöründeki pazar payı ve uluslararası konumu hakkında bilgi alabilir
miyim?
Türkiye’nin sağlıktaki harcaması dünyadaki ekonomik ağırlığı
ile paralel olduğunu görüyoruz. Bu da yaklaşık yüzde 1 ila yüzde 0.8 arasında
gidip geliyor. Özetle genel ekonomik ölçekte ne fazla bir harcama yapılıyor ne
düşük bir harcama yapılıyor diyebiliriz. Fakat kişi başı sağlık harcamasına ya
da sağlık harcamalarının GSYİH oranına baktığımızda Türkiye olması gerekenden
daha az sağlık harcaması yapıyor diyebiliriz. Bu durumun birçok nedeni
olabilir. En başta yüksek nüfus kişi başına düşen harcamayı azaltmaktadır. Kamunun
sıkı fiyat politikası buna neden olduğu söylenebilir. Sağlık harcamasının yüzde
70-80’i kamunun yaptığını düşünürsek, kamunun uyguladığı sıkı fiyat politikası
nedeniyle de fiyatları baskılanmış bir piyasa söz konusu. Dünyadaki yerimiz
genel olarak bu durumda. Ancak bazı hastalıklar özeline indiğimizde, özellikle
genetik hastalıklar. Türkiye`de akraba evliliği oranı gelişmiş ülkelere göre
çok daha yüksek. Orta Doğu, Kuzey Afrika gibi bölgelere baktığımızda daha az
fakat Avrupa ve Amerika’ya göre fazla olan oranlar görüyoruz. Örneğin, bir genetik
hastalıkta Avrupa’da 300-400 milyon nüfus içerisinde 4000 hasta varken
Türkiye’de 80 milyon nüfusta 5 bin hasta olduğunu görebiliyoruz. Türkiye’de genetik
hastalıklarda normalin üzerinde bir frekansının olduğunu görüyoruz. Bu tip
hastalıkların maliyetinin daha fazla olduğundan dolayı bu ürünlerde bazı
sorunlar yaşanabiliyor. Normalde ilaç pazar payımız Dünya`da yaklaşık yüzde 1
iken bu tip ürünlerde, nüfusumuz ve ekonomimizden farklı olarak dünya pazarında
yüzde 5’i veya yüzde 10’u olabiliyoruz. Genetik hastalıkları dışarda
tuttuğumuzda büyük bir sorunumuz yok fakat genetik hastalıkları bu potaya
aldığımızda zor bir pazar olduğumuzu görüyoruz.
2019
yılında, bir araştırma ve danışmanlık şirketi olan ECONİX’i kurdunuz. ECONIX’i
kurmanızda öncü olan şey nedir?
ECONIX Araştırma 2019 yılında kuruldu ve bugün beşinci
yılını doldururken Estonya’da ayrıca bir şirket ve Tunus’ta bir ofisi ile
beraber. Üstelik sadece Türkiye özelinde değil, Roma ve Osmanlı Coğrafyası
olarak tanımladığım ülkelere, gelişmekte olan pazarlara, sağlık ekonomisi ve
pazar erişim araştırmaları yapan bir şirkete dönüştü. Tabi durum böyle olmasına
rağmen Slovenya’dan Cezayir’e, Doğu’da Mogolistan’a ve Suudi Arabistan’a kadar
uzanan bir coğrafyada, Türkiye bu ülkeler içerisinde, sağlık harcamaları açısından
en büyük payı alıyor. ECONIX’de ağırlıklı olarak Türkiye pazarında araştırma
yapmaktadır, yüzde 70-80, yüzde 20-30’da bahsettiğimiz diğer ülkelerde
araştırmalar yapmaktadır.
ECONIX’in
hizmet verdiği kurumların, özel ve kamusal dağılımı nasıldır?
Ağırlıklı olarak uluslararası ilaç ve tıbbi cihaz firmaları
ile çalışıyoruz. Kamuya fayda sağlayabilecek Dünya Bankası tarafından veya
Avrupa Birliği tarafından fonlanan projelerde üniversiteler ile de çalışıyoruz.
Özetle özel sektör ağırlıklı olmakla birlikte akademi ve kamu ile doğrudan veya
dolaylı iş birliği yaptığımızı söyleyebiliriz.
ECONIX’in
araştırma merkezlerinde geliştirilen son yenilik nedir?
Birlikte çalıştığımız paydaşlarımız için yaptığımız her
araştırmayı bir yenilik olarak görüyoruz. Türkiye’deki sağlık ekonomisi alanına,
ECONALIX adında bir uygulama platformu geliştirdik. Bu platformda isteyen
herkes, akademik çalışmalarında kullanmak üzere ücretsiz maliyet-etkililik ve
bütçe etki analizi yapmak için arayüze erişim sağlayabilir. Sağlık ekonomisi
analizlerinde en sıklıkla kullanılan, Karar Ağacı metodolojisi ile maliyet-etkililik
yapabilir. Yaptıkları analizi Tornado yöntemi ile hassasiyet analizlerini
yapabilirler. Bir diğer uygulama ise ilaç veri bankası diyebiliriz. Bu veri
bankasında, geçmişe yönelik fiyatlar, haftalık değişimleri takip edebilir ve
Sağlık Ekonomisinde ilaç odaklı araştırmalar yapabilirsiniz. ECONALIX bizim ilk
projemizdi. KOSGEB tarafından desteklendi ve 2021’de başarıyla tamamladık.
2022’de ikinci bir projemiz oldu, o projemizde amacımız, tıbbı cihaz ve sağlık
hizmetlerini ECONALIX uygulamamıza eklemek ve veri setimizi geliştirmek. Ekledikten sonra da hem veri bankamızı genişletmek hem de
karar ağacı analizi yapmak için kullandığımız uygulamayı bir üste çıkartıp,
Markov yöntemi kullanacak web tabanlı bir uygulama üzerinde çalışıyoruz.
Önümüzdeki yıllarda Türkiye akademisinin hizmetine sunmuş olacağız ve yine
ücretsiz olmasını hedefliyoruz.
ECONIX
Araştırma Şirketi ile ilgili gelecek planlarınız nelerdir?
Biz bu yola çıkarken sadece Türkiye’de değil yakın
çevremizde de büyümeyi hedefledik ve bunu da başarmaya çalışıyoruz. İlk 5
yılımızda bu hedefimize ulaşmaya çalışırken, önümüzdeki 5 yılda hedefimiz ECONIX’i
sağlık sektöründe kamu ve özel kurumlarda ilk tercih edilen kurum haline
getirmek olacaktır.
