Mart ayının
"Kolorektal Kanser Farkındalık Ayı" olması münasebetiyle Erzincan
İl Sağlık Müdürlüğünce bilgilendirme yapılarak kolorektal kanser
hakkında farkındalık oluşturuldu. Bilgilendirmede kanser farkındalığını
artırmak, kolorektal kanser taramasının önemini vurgulamak ve kişinin kalın
bağırsak, rektum veya anüs kanserine yakalanma riskini azaltabilecek sağlıklı
yaşam tarzı alışkanlıklarının kazanılmasını sağlamak amacıyla çeşitli
faaliyetlerin gerçekleştirildiği kaydedildi.
Erzincan İl Sağlık Müdürlüğünce kolorektal kanser farkındalık ayı ile
ilgili olarak şu ifadelere yer verildi;"Kolorektal kanserler dünyada ve
ülkemizde yaygın görülen kanser türleri arasında yer almaktadır. Ülkemizde
kolorektal kanser hem erkeklerde hem de kadınlarda en sık görülen 3. kanser
türüdür. Dünya çapında bir yıl içerisinde 1,9 milyon yeni kolorektal kanser
vakası ve 900 binden fazla kolorektal kanser kaynaklı ölüm vakası tespit
edilmiştir.
Avrupa, Kuzey Amerika, Rusya, Avustralya ve Yeni Zelanda 'da
görülme sıklığı Asya ve Afrika bölgelerine göre daha yüksektir. Bu coğrafi
farklılığın önemli etkenlerinin; beslenme tarzı, çevresel maruziyet ve genetik
yatkınlık olduğu düşünülmektedir. 40 yaşın altında kolorektal kanser nadirken,
40-50 yaştan sonra görülme sıklığı artmaya başlamaktadır. Kolorektal kanser
vakalarının yüzde 85’i 50 yaş ve üzerindedir.
Kalın bağırsağın polip ve kanserleri çoğu kez büyüyene kadar
belirti vermezler. Tarama programları ile henüz kansere dönüşmemiş (premalign)
adenomatöz polipleri ve erken dönem lokalize kanserlere tanı koymak ve tedavi
etmek mümkündür.
Erken evrede teşhis edildiğinde büyük ölçüde tedavi
edilebilir bir hastalık olan kolorektal kanserler, tarama programlarının
uygulanması ile söz konusu hastalığın görülme sıklığı ve ölüm oranı üzerinde
çok olumlu kazanımlar sağlandığı yapılan birçok çalışma ile ortaya konmuştur. Ülkemizde
Kolorektal Kanser Taraması Ulusal Standartları belirlenerek uygulamaya
konulmuştur. 50-70 yaş arasındaki kadın ve erkek nüfusa Toplum Sağlığı
Merkezleri (TSM), Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri
(KETEM), Sağlıklı Hayat Merkezleri (SHM) ve Aile Sağlığı Merkezleri
(ASM)’nde Gaitada Gizli Kan kiti yardımıyla hızlı, pratik ve güvenilir bir
şekilde 2 yılda bir ücretsiz olarak tarama yapılmaktadır. Tarama kapsamında bu
yaş grubundaki kişilere ayrıca 10 yılda bir kolonoskopi yapılması
önerilmektedir. Tarama sonucunda Gaitada Gizli Kan Testi (GGKT) pozitif olan kişiler
ileri tetkik amacıyla ikinci/üçüncü basamak sağlık kuruluşlarına
yönlendirilmektedir.
Kolorektal kanser risk faktörleri:
Aşırı kilolu veya obez olmak,
Fiziksel olarak aktif olmamak,
Fazla miktarda işlenmiş (sosis, salam vb.) veya işlenmemiş kırmızı et (sığır,
kuzu, karaciğer ve benzerleri) tüketimi,
Tütün ve tütün ürünlerinin kullanımı,
Alkol kullanımı,
Diyabet ve insülin direnci varlığı,
Kolesistektomi,
Cinsiyet (hem insidans hem de ölüm oranları erkeklerde kadınlara göre önemli
ölçüde daha yüksektir.)
İleri yaş,
Irk ve etnik köken,
Kişide kalın bağırsak poliplerinin veya kolorektal kanser öyküsünün bulunması,
Kişide inflamatuvar bağırsak hastalığı öyküsünün varlığı,
Ailede kalın bağırsak polipleri veya kolorektal kanser öyküsünün olması,
Kalıtsal bir sendromun varlığı (Lynch Sendromu, adenomatöz ve hamartomatöz
polipozis sendromları vb.)
Tip 2 diyabet hastası olunması,
Akromegali varlığı,
Böbrek transplantasyonu geçirmiş olmak,
Androjen yoksunluğu tedavisi almış olmak,
Kistik fibrozis varlığı,
Abdominopelvik radyasyon öyküsünün olması.
Kolorektal Kanser Belirtileri
Kolorektal kanser, tümörün bulunduğu bağırsak bölgesine göre farklı belirtiler
gösterebilir fakat hiçbir belirti vermeden de oluşabilir. Belirti göstermesi
durumunda bulunduğu bölgeye göre farklı şikayetlere sebep olur. Belirtilerin
silik olması, sinsi ilerleyişi sebebiyle tarama programları özellikle önem arz
eder.
Görülebilecek belirtiler genel olarak şunlardır:
Bağırsak alışkanlıklarında ishal-kabızlık gibi değişikliklerin meydana gelmesi
ve bu değişikliklerin birkaç günden uzun sürmesi,
Bağırsakta tam boşalmama hissi,
Parlak ya da koyu kırmızı kanla karakterize rektal kanama,
Dışkının koyu kahverengi veya siyah görünmesine neden olabilecek kanın varlığı,
Karında şişkinlik, kramp tarzında ağrı veya gaz şikâyeti,
Bilinen bir neden olmaksızın kilo kaybı,
Kansızlık (Anemi), halsizlik, yorgunluk,
Ağrılı dışkılama,
Kitle
Kolorektal kanser tanısı
Bazı kanserlerde olduğu gibi kolorektal kanserler de genellikle büyüyene kadar
belirti vermezler. Bu sebeple amaç, daha belirti vermezken tümörü ortaya koymak
olmalıdır. Belirtiler gelişmeden önce bir kişinin kanser için taranması,
poliplerin ve kanserin erken tanınmasında yardımcı olur. Poliplerin erkenden
tanınıp çıkartılması kolorektal kanser gelişimini önleyebilir. Erken tanı
konulduğunda kolorektal kanserin tedavisi de daha etkin olabilmektedir. Bu
nedenle, 50 yaş üstü kişilerde taramaya başlanmalı, kolorektal kanser için
artmış riski olan kişilerde ise tarama programına daha erken yaşlarda başlanmalıdır.
Dışkıda gizli kan tespit edilip kolonoskopi yapılan kişilerde henüz
kanserleşmemiş polip halindeki tümörler tespit edilerek kanser gelişmesi
önlenebildiği gibi kanser gelişmiş olan olgularda da erken teşhis ile yaşam
süresi ve kalitesi artmaktadır.
Kalın bağırsak kanseri tedavisi
Erken evre kolorektal kanserin temel tedavisi cerrahi girişimdir. Tümör içeren
bağırsak bölümü ve bu bölüme komşu lenf bezleri bu işlemde çıkarılmaktadır.
Kalın bağırsak kanserinin tedavisinde hastalığın evresine göre kemoterapi,
radyoterapi, hedefe yönelik ilaçlar ve immunoterapi seçenekleri mevcuttur.
Kolorektal kanserlerden korunma stratejileri
Kolorektal kanserleri önlemek için atılması gereken en önemli adımlardan biri
tarama programı olmakla birlikte, aşağıdaki sağlıklı yaşam davranışlarını
uygulamak da diğer birçok kanserden olduğu gibi kolorektal kanserlerden
korunmada önemlidir.
Sağlıklı kiloda olmak ve bunu sürdürmek.
Kırmızı ve işlenmiş et tüketimini sınırlandırmak ve daha fazla taze sebze,
meyve ve tam tahıl ürünü tüketmek.
Posa içeriği yüksek besinlerin tüketimini artırmak. (Posa içeriği en yüksek
besinler sırasıyla; kuru baklagiller, tahıllar ve sebze-meyvelerdir.)
Günde 30-60 dakika orta düzeyde fiziksel aktivite yapmak (tempolu yürüyüş,
bisiklete binmek gibi)
Sigara ve alkol kullanmamak.
"Kolorektal Kanserlerden Korunmak Sizin Elinizde; Sağlıklı beslenin,
Egzersiz yapın, Tarama Testlerinizi İhmal Etmeyin.’’
