Vardiyalı çalışma, günümüz modern yaşamının önemli bir parçasıdır. Vardiyalı çalışmanın sirkadiyen ritmi bozduğu, uyku ve metabolizma üzerinde önemli olumsuz etkiler oluşturduğu bilinmektedir. Bu kapsamda, kesitsel olarak yürütülen bu çalışmada, Aralık 2024-Haziran 2025 tarihleri arasında 512 vardiyalı çalışanda (ortalama yaş: 32,61±6,70 yıl) uyku, beslenme ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir.
Katılımcıların beyan ettikleri boy ve vücut ağırlığı değerleri kullanılarak beden kütle indeksi (BKİ) hesaplanmış; sosyodemografik özellikleri ile sigara ve alkol tüketim durumları değerlendirilmiştir. Uykusuzluğu değerlendirmek amacıyla Bergen Vardiyalı Çalışanlarda Uyku Ölçeği kullanılmıştır; bu ölçekte yüksek puanlar daha kötü sonuçlara işaret etmektedir.
Yaşam kalitesinin değerlendirilmesinde ise Fiziksel Bileşen Özeti (PCS) ve Zihinsel Bileşen Özeti (MCS) olmak üzere iki alt ölçekten oluşan Kısa Form-12 (SF-12) kullanılmıştır. Katılımcılardan, günlük enerji ve besin ögesi alımlarını belirlemek amacıyla 24 saatlik besin tüketim kayıtlarını bildirmeleri istenmiştir.
Tüm istatistiksel analizler SPSS 27.0 programı kullanılarak gerçekleştirilmiş ve p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Erkeklerde, sigara içenlerde, eğitim düzeyi daha düşük olanlarda ve gece-sabah vardiyasında çalışanlarda daha yüksek BERGEN puanları gözlemlenmiştir. BERGEN puanı; uyku süresi, PCS, MCS ve triptofan alımı ile negatif yönde, yaş, BKİ ve kafein tüketimi ile pozitif yönde korelasyon göstermiştir (p<0,05).
Çoklu doğrusal regresyon analizinde uyku süresi, PCS, MCS ve triptofan alımı BERGEN skorunun negatif belirleyicileri olarak belirlenirken; yaş, BKİ ve kafein tüketimi pozitif belirleyicileri olarak saptanmıştır (p<0,05). Sonuç olarak bu çalışma, vardiyalı çalışanlarda yaygın olarak gözlenen uykusuzluk ve olumsuz uyku parametrelerinin yaşam tarzı faktörleri, beslenme durumu, beslenme alışkanlıkları ve yaşam kalitesi ile ilişkili olabileceğini göstermektedir.
Özellikle gece vardiyasında çalışanlar, hem metabolik hem de psikolojik açıdan en yüksek risk taşıyan grup olabilir. Bulgular, vardiyalı çalışanların uyku sağlığını korumak amacıyla sirkadiyen ritimle uyumlu beslenme müdahalelerine ve beslenme danışmanlığı stratejilerine duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır.
