Yapay zekâ tabanlı karar destek sistemleri (YZ-KDS), imalat sektörünün işgücü yapısını, karar hiyerarşilerini ve kurumsal yönetişimini köklü biçimde yeniden biçimlendirmektedir. Kaynak kısıtlı küçük ve orta büyüklükteki işletmeler (KOBİ) açısından bu teknolojiler, salt operasyonel kazanımların ötesinde derin toplumsal sonuçlar barındırmaktadır.
Bu çalışma, söz konusu benimseme sürecini Türkiye imalat KOBİ'leri ekseninde Teknoloji-Örgüt-Çevre (TOE) çerçevesi ve sosyoteknik sistemler perspektifiyle incelemektedir. Eylül–Kasım 2024 döneminde İstanbul, Kocaeli ve Bursa OSB'lerinde görev yapan 203 yöneticiden anket yoluyla veri toplanmış; PLS-YEM, ÖPHT, fsQCA ve YSA'dan oluşan dört aşamalı çok analitikli bir tasarım uygulanmıştır.PLS-YEM bulguları, teknolojik hazırlık (β=0,31), örgütsel kapasite (β=0,44) ve rekabetçi baskının (β=0,22) birlikte YZ-KDS benimsemesindeki varyansın %61,2'sini açıkladığını göstermektedir.
YZ-KDS benimsemesi ise dijital dönüşüm çıktılarındaki varyansın %33,6'sını karşılamaktadır (β=0,58). ÖPHT, örgütsel kapasitenin en yüksek önem değerine (0,44) karşın en düşük performans puanına (48,3/100) sahip olduğunu ortaya koyarak bu yapıyı kritik bir darboğaz olarak tanımlamaktadır. fsQCA üç eşifinal yapılanma belirlemiş; üst yönetim desteği her üçünde de zorunlu koşul statüsü kazanmıştır.
YSA bu sıralamayı yöntemsel üçgenleme yoluyla desteklemiştir.Çalışma, gelişmekte olan ekonomi yazınındaki altyapı açığı anlatısını sorgulamakta; TOE teorisini sosyoteknik bir yönde genişletmekte ve KOSGEB ile OSB yönetimleri için uygulamaya dönük politika kanıtları sunmaktadır.