İstanbul’un Boğaziçi, Haliç ve Marmara Denizi etrafında şekillenen tarihini sanat üzerinden yeniden okumaya davet eden “Akıp Giden Şehir” sergisi, İstanbul Modern’de ziyarete açıldı. Küratörlüğünü Nilay Dursun ve Ümit Mesci’nin üstlendiği sergi, 18. yüzyıldan günümüze kentin değişen görsel belleğini farklı dönemlerden 33 sanatçının 56 yapıtıyla ele alıyor.

İstanbul Modern koleksiyonundan seçilen eserleri güncel sanat üretimleriyle buluşturan sergi; resim, fotoğraf, video, yerleştirme ve performans gibi farklı disiplinlere uzanıyor. İstanbul’da doğan, yaşayan veya çalışmalarını başka coğrafyalarda sürdüren sanatçıların yanı sıra kenti farklı dönemlerde ziyaret eden sanatçıların yapıtları da seçkide yer alıyor.

Sergi, İstanbul’un suyla kurduğu ilişkiyi yalnızca coğrafi bir unsur olarak değil, kentin kültürel kimliğini, mimarisini ve ortak hafızasını şekillendiren bir değer olarak inceliyor.

İstanbul Modern’in Boğaziçi ile Haliç’in buluştuğu Karaköy kıyısındaki konumu, serginin kavramsal çerçevesinin de bir parçasını oluşturuyor. Tarih boyunca denizcilik ve ticaret açısından önem taşıyan liman bölgelerinden birinde bulunan müze, İstanbul’un suyla kurduğu ilişkinin sürekliliğine dikkat çekiyor.

Renzo Piano tarafından tasarlanan müze binasında su, ışık, yansıma ve iç-dış mekân ilişkileri de sergi deneyimini tamamlayan unsurlar arasında. Müzenin terasındaki yansıtma havuzu, Tarihi Yarımada ve Beyoğlu’nun görüntülerini yüzeyine taşırken cephesindeki özel paneller gün boyunca değişen ışıkla farklı görünümler oluşturuyor.

İstanbul Modern Yönetim Kurulu Başkanı Oya Eczacıbaşı, serginin kentin suyla şekillenen kültürel geçmişini görünür kılmayı amaçladığını belirtti.

Eczacıbaşı, 2004’te Karaköy’de açılan ve 2023’te Renzo Piano’nun denizden esinlenen yeni binasına taşınan müzenin, Türkiye sanat tarihinin farklı dönemlerini izleyiciyle buluşturduğunu hatırlattı. “Akıp Giden Şehir”in suyu yalnızca kenti biçimlendiren bir unsur olarak değil, yaşamı ve hafızayı şekillendiren temel bir değer olarak ele aldığını söyleyen Eczacıbaşı, farklı coğrafyalardan sanatçıların katkısıyla İstanbul’un zaman içindeki dönüşümünün izini sürdüklerini ifade etti.

Serginin küratörlerinden Nilay Dursun, seçkinin Boğaziçi ve Haliç odağında İstanbul’un doğal çevresiyle yaşam kültürünü birlikte ele aldığını söyledi. Dursun, serginin geçmişle bugün arasında bağ kurarken kentin semtlerine, mimari dokusuna ve bitki örtüsü gibi karakteristik unsurlarına da odaklandığını belirtti.

Diğer küratör Ümit Mesci ise İstanbul’un tarih boyunca farklı coğrafyalarda gelişen sanat anlayışlarının, kültürlerin ve deneyimlerin kesiştiği bir merkez olduğunu vurguladı. Mesci’ye göre sergide farklı dönemlerden sanatçıların kente bakışlarını bir araya getiren seçki, İstanbul’un sürekli dönüşen imgesindeki özgün bağlantıları ortaya koyuyor.

İstanbul Modern koleksiyonundan Hoca Ali Rıza, Abdülmecid Efendi, Nazmi Ziya Güran, Hikmet Onat, Cevat Erkul, Othmar Pferschy, Aliye Berger, Edip Hakkı Köseoğlu ve Naile Akıncı gibi sanatçıların çalışmaları sergide yeni bir bağlamda bir araya geliyor.

Seçkide, daha önce sergilenmemiş yapıtlar da bulunuyor. Yolande Ardissone, Carlo Bossoli, Fabius Brest, Cevat Erkul ve Jean-Baptiste Vanmour’un 18. yüzyıldan 20. yüzyıla uzanan çalışmaları İstanbul Modern’de ilk kez izleyiciyle buluşuyor.

Serginin dikkat çeken bölümlerinden biri de Cenevre merkezli Éditions Take5 tarafından yalnızca 35 nüsha hazırlanan “Gölgelerden Işığa” başlıklı kitap. Albert Barry’nin daha önce gün yüzüne çıkmamış İstanbul ve Adalar fotoğraflarını bir araya getiren yayın, fotoğrafçının gündelik yaşama odaklanan kadrajını ortaya koyuyor. Döneminin stüdyo fotoğrafçılığından farklı olarak çoğunlukla yakın çevresini fotoğraflayan Barry’nin çalışmaları, kentin geçmişine kişisel bir bakış sunuyor.

Aslı Çavuşoğlu’nun Adalar, Fenerbahçe ve Kuzey Makedonya’daki Ohrid Gölü’nde gerçekleştirdiği performansların fotoğraflarını, araştırma sürecine ait çizimleri, maketleri ve arşiv belgelerini bir araya getiren yerleştirmesi de sergi için yeniden kurgulandı.

İstanbul Modern’in 2018’de başlattığı Uluslararası Misafir Sanatçı Programı kapsamında İstanbul’da bulunan Mónica Baptista, Lundahl & Seitl ve Dimitris Skyllas’ın yapıtları da ilk kez sergileniyor. Skyllas, 2025’te program kapsamında müzenin konumundan, binasından ve koleksiyonundan ilham alarak bestelediği çalışmasını burada düzenlenen bir performansla sunmuştu.

Atıl Aggündüz ve Oğul Can Öztunç tarafından kurulan Piknik Works’ün “Performatif Çizim #4: Akıntılar” başlıklı çalışması da sergide yer alıyor. FÖRNİ desteğiyle üretilen ve sergi öncesinde başlayan çalışma, açılışın ardından da devam edecek. Tophane Parkı’na bakan fuaye alanında konumlanan eser, İstanbul’un suyollarını ve topografyasını çizim aracılığıyla yeniden yorumluyor.

TUNCA ve Guido Casaretto’nun 2005’te 9. Uluslararası İstanbul Bienali’yle eş zamanlı gerçekleştirdiği performansı belgeleyen “Yüzen Gecekondu” da ilk kez bir yerleştirme olarak sergileniyor.

Fuaye alanındaki diğer çalışmalar arasında Sena Başöz’ün küresel deniz taşımacılığını odağına alan iki kanallı videosu “Deniz Kuşu” ile Volkan Arslan’ın 2018’den bu yana İstanbul’un farklı çeşmelerinde çektiği videolarla geliştirdiği çok kanallı yerleştirmesi bulunuyor. Yapıtlar, serginin ART TV Partneri Samsung’un katkılarıyla izleyiciyle buluşuyor.

Almanya Federal Hükümeti tarafından kurulan Tarabya Kültür Akademisi’nin 15. yıl etkinlikleri kapsamında İstanbul’a yeniden davet edilen Tanja Ostojić, Nezaket Ekici ve Mehtap Baydu, “Akıp Giden Şehir” için özel performanslar gerçekleştiriyor. “Su Akar Yolunu Bulur” başlıklı etkinlik programı kapsamında düzenlenen üç performans, su, beden, toplumsal ilişkiler ve kent belleği arasındaki bağlantıları farklı yaklaşımlarla ele alıyor.

Tanja Ostojić’in “Suyla Bir Olmak” başlıklı performansı 20 Kasım Cuma günü saat 19.00’da gerçekleşecek. Sanatçının “Suyla Değişmek” projesi ve “Boğaziçi’nde Gündelik Yüzme” araştırmasından beslenen çalışma, menopozu bedensel, politik ve kolektif bir deneyim olarak ele alıyor. Berlin, Belgrad ve İstanbul’da kadın gruplarıyla düzenlenen yüzme buluşmalarından hareket eden Ostojić, çoğu zaman sessizlik içinde yaşanan bu deneyimin paylaşılmasına ve kolektif dayanışmaya alan açıyor.

Nezaket Ekici’nin “Yol Üstünde – Güvenlik ve Şans” performansı 27 Kasım Cuma günü saat 19.00’da izleyiciyle buluşacak. Türkiye’de ve Almanya’da yaşayan Türkiye kökenli aileler arasında sürdürülen “Su gibi git, su gibi gel” uğurlama geleneğinden yola çıkan sanatçı, ritüeli İstanbul Modern’in denize bakan cephesinde yeniden yorumluyor. Ellerinde kovalarla sıralanan performansçılar, Ekici yanlarından geçerken üzerine su dökerek geleneksel uğurlama biçimini canlı bir performansa dönüştürüyor.

Mehtap Baydu’nun “Karşılıklı Serbest Atış” başlıklı performansı ise 4 Aralık Cuma günü saat 19.00’da düzenlenecek. İrade, bağımlılık, kısıtlanma ve özgürleşme kavramlarına odaklanan çalışmada karşılıklı oturan iki kişi birbirlerine alçı fırlatıyor. Üzerlerinde biriken alçı nedeniyle zamanla hareket özgürlüklerini yitiren katılımcılar, birbirlerinin özgürlüğünü sınırlandırırken kendi hareket alanlarını da daraltıyor. Alçıyı hazırlayan üçüncü kişi ise bu bağımlılık ilişkisini şekillendiren görünmeyen iktidarı temsil ediyor.

“Akıp Giden Şehir”e eşlik edecek katalogda yapıt fotoğrafları, sanatçı metinleri ve küratörlerin yazıları bir araya geliyor. Ümit Mesci serginin kavramsal çıkış noktalarını ve hazırlık sürecini ele alırken Nilay Dursun, İstanbul’un yüzyıllar boyunca sanatçılar tarafından nasıl betimlendiğini ve kent kültürü etrafında nasıl yorumlanabileceğini inceliyor.

Yayında ayrıca akademisyen Gürbey Hiz’in “Deniz Gördüğümüz Yerler” başlıklı makalesi yer alıyor. Makale, İstanbul’da kıyı ile kent arasındaki ilişkinin 1890’lardan günümüze uzanan dönüşümünü ele alıyor.

HSBC sponsorluğunda düzenlenen “Akıp Giden Şehir”, 19 Kasım 2026–27 Haziran 2027 tarihleri arasında İstanbul Modern’de ziyaret edilebilir.

Kaynak: Euronews