Hava yollarının kronik iltihabi bir hastalığı olan astım tedavisinde doğru yöntemlerin kullanılması büyük önem taşıyor. Nefes açıcı inhaler ilaçların etkili olabilmesi için doğru teknikle kullanılmasının şart olduğunu belirten İstanbul Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı Başkanı Dr. Öğretim Üyesi Osman El Jundi, “Cihaz yanlış kullanılırsa ilaç akciğerlere yeterli miktarda ulaşamaz ve hasta ‘İlaç kullanıyorum ama fayda görmüyorum’ hissine kapılabilir. Bu nedenle her kontrolde hastanın inhaler kullanım tekniği gözden geçirilmeli, gerekirse tekrar eğitim verilmelidir” dedi. Dr. El Jundi, kullanım sonrası ağız ve boğazın su ile çalkalanmasını tavsiye etti.
Küresel Astım Girişimi (GINA) tarafından belirlenen 5 Mayıs
2026 Dünya Astım Günü teması, "Astım hastası olan herkes için iltihap
önleyici (anti-inflamatuar) inhalerlere erişim" (Access to Asthma Care for
All - Inhaled Corticosteroids) olarak duyuruldu. Bu tema, astım kontrolünde
kortikosteroid içeren anti-inflamatuvar inhaler tedavilerin doğru ve yaygın
kullanımını vurgulamayı, tüm astım hastalarının etkili tedaviye ve kontrol
ilaçlarına erişimini sağlamayı hedefliyor.
İstanbul Atlas Üniversitesi
Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı Başkanı Dr. Öğretim Üyesi Osman
El Jundi, 5 Mayıs Dünya Astım Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada astım
tedavisinde dikkat edilmesi gerekenler konusunda tavsiyelerde bulundu.
Nefes darlığı, hırıltılı
solunum, göğüste sıkışma hissi ortaya çıkıyor
Astımın, “hava yollarının kronik iltihabi bir hastalığı”
olduğunu belirten Dr. El Jundi, “Bu iltihap nedeniyle
hava yolları zaman zaman daralır, şişer ve dış uyaranlara karşı daha hassas
hale gelir. Sonuç olarak hastalarda nefes darlığı, hırıltılı solunum, göğüste
sıkışma hissi ve öksürük gibi yakınmalar ortaya çıkar. Bu şikayetler özellikle
gece ve sabaha karşı veya egzersiz sırasında, soğuk hava ile temas sonrası,
solunum yolu enfeksiyonlarında veya alerjenlere maruz kalındığında artabilir.
Astımın önemli özelliklerinden biri, belirtilerin her zaman aynı şiddette
olmaması Hasta bazı dönemlerde tamamen
semptomsuz olur ancak bazı dönemlerde yakınmaları birden alevlenebilir. Bu
nedenle astımda düzenli takip, doğru tedavi ve hastanın kendi hastalığını
tanıması çok önemlidir” uyarısında bulundu.
Astım kontrolünde inhaler tedaviler etkili oluyor
Astımın günümüzde etkili şekilde kontrol altına alınabilen
bir hastalık olduğunu kaydeden Dr. El Jundi, “Burada amaç yalnızca
hastanın nefesini rahatlatmak değil; gündüz ve gece şikayetlerini azaltmak,
günlük yaşamını rahat sürdürebilmesini sağlamak, atakları önlemek ve akciğer
fonksiyonlarını korumaktır. Güncel rehberler, astım kontrolünde kortizon içeren
inhaler tedavilerin temel rolünü vurgulamaktadır; zira sadece inhaler
kortikosteroid içeren tedaviler, astımın temelinde yer alan hava yolu
inflamasyonunu hedef alan başlıca tedavi yaklaşımıdır” dedi.
Astım hastaları doktor kontrolünü aksatmamalı
Astımın seyrinin kişiden kişiye değiştiğini belirten Dr. El Jundi, “Astım bazı hastalarda çocukluk döneminde başlayıp yıllar
içinde hafifleyebilir; bazı hastalarda ise erişkin yaşta başlayabilir ve uzun
süreli takip gerektirebilir. Bu nedenle ‘Her astım mutlaka ömür boyu ağır
seyreder’ demek doğru değildir. Ancak astım eğilimi olan kişilerde hastalık
sessiz dönemlere girse bile, tetikleyicilerle yeniden alevlenebilir. Bu yüzden
hastaların tedavilerini kendi kendine kesmemeleri, kontrol randevularını
aksatmamaları ve hekim önerisiyle izlenmeleri gerekir” diye konuştu
Nefes açıcı ilaçların kullanımında önemli noktalara dikkat!
Astımda nefes açıcı ilaçların kullanımında dikkat edilmesi
gereken noktalara da değinen Dr. El Jundi, şunları
söyledi:
“Astım tedavisinde en önemli noktalardan biri, yalnızca geçici
rahatlama sağlayan ilaçlara güvenmemektir. Özellikle 12 yaş ve üzerindeki
hastalarda, sadece kortizon içermeyen kısa etkili nefes açıcı ilaçların tek
başına kullanılması güncel rehberlerde önerilmemektedir. Bu ilaçlar hastayı
kısa sürede geçici olarak rahatlatabilir; fakat astımın temelindeki hava yolu
iltihabını tedavi etmez. GINA rehberleri, erişkin ve adölesan astım
hastalarında inhaler kortikosteroid içeren tedavilerin kullanmasını
önermektedir. İnhaler ilaçların etkili olabilmesi için doğru teknikle
kullanılması şarttır.
İnhaler kullanım eğitimi verilmeli
Cihaz yanlış kullanılırsa ilaç akciğerlere yeterli miktarda
ulaşamaz ve hasta ‘İlaç kullanıyorum ama fayda görmüyorum’ hissine kapılabilir.
Bu nedenle her kontrolde hastanın inhaler kullanım tekniği gözden geçirilmeli,
gerekirse tekrar eğitim verilmelidir.
Kullanım sonrası ağız çalkalanmalı
Kortizon içeren inhaler ilaçlar ağız yoluyla yutulan
kortizonlardan farklıdır; doğrudan hava yollarına ulaştıkları için daha düşük
dozlarla etki ederler. Ancak kullanım sonrası ağız ve boğazın su ile
çalkalanması önemlidir. Bu basit önlem, ağızda mantar gelişimi ve boğazda
tahriş gibi yan etkileri azaltmaya yardımcı olur.”
Astım krizlerinin önlenmesi için hangi önlemler alınmalıdır?
Astım krizlerini önlemenin en temel yolunun hastalığın
kontrol altında tutulması olduğunu söyleyen Dr. El
Jundi, “Bunun
için ilaçların düzenli ve doğru teknikle kullanılması, kontrol randevularının
aksatılmaması ve hastanın kendisinde atağı tetikleyen durumları bilmesi
gerekir. Astım kontrolünü bozan başlıca etkenler arasında solunum yolu
enfeksiyonları, sigara dumanı, hava kirliliği, alerjenler, polenler, ev tozu
akarları, küf, yoğun kokular, kimyasal maddeler ve ilaçların düzensiz kullanımı
yer alır. CDC ve benzeri halk sağlığı kaynakları da astımda tetikleyicilerden uzak
durmayı, sigara dumanı maruziyetinin önlenmesini ve kişiye özel astım eylem
planı oluşturulmasını önermektedir” dedi.
Yazılı bir “astım eylem planı” oluşturulmalı
Hastaların hekimleriyle birlikte yazılı bir “astım eylem
planı” oluşturmalarının da çok değerli olduğunu vurgulayan Dr. El Jundi, “Bu plan; şikayetler artarsa ne yapılacağını, hangi ilacın ne
zaman kullanılacağını ve hangi durumda acil sağlık kuruluşuna başvurulması
gerektiğini açıkça gösterilmelidir” dedi.
Astım kontrolü, düzenli takip ve doğru ilaç kullanımı ile
mümkündür
Astım hastalığında düzenli takip ve ilaç kullanımının önemini
vurgulayan Dr. El Jundi, “Astım hastalarına en
önemli tavsiyem, hastalıklarını yalnızca kriz dönemlerinde değil, iyi oldukları
dönemlerde de ciddiye almalarıdır. Astım kontrolü, düzenli takip ve doğru ilaç
kullanımı ile mümkündür. Hastalar ilaçlarını kendilerini iyi hissettikleri için
bırakmamalı, inhaler cihazlarını doğru kullandıklarından emin olmalı ve
şikayetleri arttığında bunu geçer diye ertelememelidir” uyarısında bulundu.
Bahar aylarında etkili olan polenler astım hastalarını nasıl
etkiler?
Bahar aylarında polenlerin özellikle alerjik astımı olan
hastalarda öksürük, hırıltı, nefes darlığı, burun akıntısı ve gözlerde kaşıntı
gibi şikayetleri artırabileceğini kaydeden Dr. El
Jundi,
“Polen yoğunluğunun fazla olduğu günlerde açık havada uzun süre kalmamak, sabah
erken saatlerde ve rüzgârlı havalarda dış ortam maruziyetini azaltmak, eve
gelince kıyafet değiştirmek ve duş almak faydalı olabilir. Polen dönemlerinde
pencereleri uzun süre açık bırakmamak ve dış ortam aktivitelerini mümkün
olduğunca polen yoğunluğunun daha düşük olduğu saatlere planlamak da
önerilebilir. Bununla birlikte astım hastaları egzersizden tamamen uzak
durmamalıdır. Kontrol altında olan astımda düzenli fiziksel aktivite genel
sağlık için faydalıdır. Ancak egzersizle şikayetleri artan hastaların bunu
hekimleriyle paylaşmaları, gerekirse egzersiz öncesi ilaç planlarının
düzenlenmesi gerekir” diye konuştu.
İnhaler kortizonlar konusunda endişe edilmemeli
Dr. El Jundi, sözlerini şöyle
tamamladı: “Astımda en önemli mesajlardan biri şudur: Astım, doğru tedavi ve bilinçli
hasta eğitimiyle kontrol altına alınabilen bir hastalıktır. Hastaların nefes
açıcı ilaçlara sık ihtiyaç duyması, gece öksürük veya nefes darlığı ile
uyanması, günlük aktivitelerinin kısıtlanması ya da acil başvurularının olması
astımın yeterince kontrol altında olmadığını düşündürür. Bu durumda mutlaka
hekim kontrolü gerekir. Toplumda ‘kortizon’ kelimesi bazen gereğinden fazla
endişe yaratabilmektedir. Oysa astım tedavisinde kullanılan inhaler
kortizonlar, uygun dozda ve doğru teknikle kullanıldığında hastalığın
temelindeki iltihabı kontrol altına alarak atak riskini azaltan çok önemli
tedavilerdir. Dünya Astım Günü’nün bu yılki temasının da vurguladığı gibi,
astım kontrolü yalnızca nefesi geçici olarak açmakla değil, doğru inhaler
tedaviyi doğru teknikle kullanmakla mümkündür.”