İstanbul Sanayi Odası çatısı altında yapılan sektör toplantıları, Türkiye’nin sanayi geleceği açısından önemli buluşmalardır. Özellikle ilaç, tıbbi cihaz ve araç-gereç sanayii gibi stratejik alanlarda yapılan toplantılar, yalnızca sektör temsilcilerinin değil, kamunun, üreticinin, ithalatçının, bayinin ve son kullanıcı olan sağlık sisteminin geleceğini de ilgilendirir.
MASSİAD’ın da bu
toplantılara katılması elbette önemlidir. MASSİAD, Marmara Tıbbi Cihaz Üretici
ve Tedarikçileri Derneği olarak sektörde üretici ve tedarikçi kimliğiyle
faaliyet gösteren bir yapıdır. İstanbul Sanayi Odası bünyesinde de “31. Grup
İlaç, Tıbbi Cihaz ve Araç-Gereç Sanayii Komitesi” bulunmaktadır.
Ancak burada asıl
tartışılması gereken mesele şudur:
Türkiye’de Gerçek
Yerli Üretici, Kamu Politikalarında Nerede Duruyor?
Bugün sektörde üretici
var, ithalatçı var, bayi var, distribütör var, yurt dışında kendi markasıyla
üretim yaptıran firmalar var, jenerik ürün geliştiren yapılar var. Devlet artık
yurt dışında OEM sistemiyle üretim yaptıran firmaları da, jenerik ürün
geliştirenleri de belirli ölçülerde “üretici” kabul edebiliyor.
Bu yaklaşımın bazı
ticari ve stratejik gerekçeleri olabilir. Markalaşma, tasarım, ürün geliştirme,
dış ticaret ağı ve teknoloji transferi açısından bu firmaların da sektöre
katkısı vardır. Ancak burada çok hassas bir ayrım yapılmalıdır.
Yurt dışında üretim
yaptırmak ile Türkiye’de fabrika kurmak aynı şey değildir.
Jenerik ürün
geliştirmek ile Türkiye’de istihdam oluşturan, mühendis çalıştıran, yatırım
yapan, makine parkı kuran, kalite sistemi oluşturan, denetim yükünü taşıyan,
hammadde ve üretim riski alan yerli üretici aynı kefeye konulmamalıdır.
Çünkü gerçek yerli
üretici yalnızca ürün satmaz.
Gerçek yerli üretici;
ülkede istihdam
oluşturur,
mühendis yetiştirir,
teknik personel geliştirir,
AR-GE kültürü oluşturur,
vergi verir,
üretim riski alır,
kalite denetimine girer,
ihracat potansiyeli oluşturur,
kriz dönemlerinde kamuya tedarik güvenliği sağlar.
Pandemi döneminde,
savaş dönemlerinde, küresel lojistik krizlerinde, döviz dalgalanmalarında
gördük ki sağlıkta dışa bağımlılık yalnızca ekonomik bir sorun değildir. Aynı
zamanda milli güvenlik meselesidir.
Bugün kamu alımlarında
yerli üretici yeterince korunmuyorsa, tıbbi cihazda gerçek yerli sanayi
gelişemez. Devletin satın alma politikası, yalnızca en ucuz ürünü bulma
mekanizması olmamalıdır. Kamu alımı aynı zamanda sanayi politikasıdır,
teknoloji politikasıdır, istihdam politikasıdır, stratejik bağımsızlık
politikasıdır.
Eğer kamu, yerli
üreticiyi sadece ithalatçıyla aynı şartlarda yarıştırırsa; yerli üretici üretim
maliyeti, işçilik, kalite belgelendirme, finansman, stok, servis, garanti,
yatırım ve denetim yükü altında ezilir. Buna karşılık ithalatçı firma hazır
ürünü getirir, kur farkını fiyatına yansıtır, üretim riskini taşımaz.
Daha da önemlisi, kamu
nezdinde “üretici” tanımı genişletilirken gerçek yerli üreticinin hakkı
zayıflatılmamalıdır. OEM yaptıran, ithal ürüne kendi markasını koyan, jenerik
ürün getiren veya dışarıda ürettirip Türkiye’de satan firmalar elbette sistemin
içinde yer alabilir. Ancak bunlar ile Türkiye’de üretim hattı kuran, istihdam
sağlayan, teknoloji geliştiren, ihracat hedefi olan firmalar aynı teşvik ve
alım kategorisinde değerlendirilmemelidir.
Bu nedenle tıbbi cihaz
sektöründe yeni bir sınıflandırmaya ihtiyaç vardır:
Birinci
kategori: Türkiye’de
fiilen üretim yapan gerçek yerli üretici.
İkinci
kategori: Türkiye’de
tasarım, AR-GE ve marka sahibi olup yurt dışında üretim yaptıran firmalar.
Üçüncü
kategori: Jenerik ürün
geliştiren veya muadil ürün sağlayan firmalar.
Dördüncü
kategori: İthalatçı,
distribütör ve bayi yapıları.
Bu ayrım yapılmadan
“yerli”, “milli”, “üretici”, “tedarikçi” ve “ithalatçı” kavramları birbirine
karışır. Kavramlar karıştığında ise kamu politikası da doğru kurulamaz.
Bugün yerli üreticinin
en büyük sorunu yalnızca üretim yapmak değildir. Asıl sorun, ürettiği ürünün
kamu sisteminde hak ettiği karşılığı bulamamasıdır.
Kamu ihalelerinde
fiyat baskısı, uzun ödeme vadeleri, teknik şartnamelerde ithal ürün
alışkanlığı, klinik kullanıcıların yerli ürünlere mesafeli yaklaşması, kalite
geri bildirim sisteminin kurulmaması ve yerli üreticinin geliştirdiği ürünlerin
sahada yeterince desteklenmemesi ciddi bir sorundur.
Türkiye’de gerçek
yerli üretici korunmadan, tıbbi cihazda dışa bağımlılık azaltılamaz.
Bu nedenle İstanbul
Sanayi Odası, sektör dernekleri, ithalatçı federasyonları, üretici
temsilcileri, bayiler ve kamu kurumları bir araya geldiğinde şu soru açıkça
sorulmalıdır:
Bu Ülkede Gerçek Yerli
Üreticinin Kamuda Karşılığı Nedir?
Eğer yerli üretici
kamuda alım güvencesi bulamıyorsa, ödeme vadelerinde eziliyorsa, ithal ürünle
aynı şartlarda yarıştırılıyorsa, klinik uygulama verisiyle desteklenmiyorsa,
AR-GE’si kamu politikasıyla korunmuyorsa; o zaman yerli üretim yalnızca
toplantı konuşmalarında kalır.
Türkiye’nin ihtiyacı,
ithalatçıyı dışlayan bir sistem değildir. Bayiyi yok sayan bir sistem de
değildir. Tedarik zincirinin tüm halkaları önemlidir. Ancak sağlık gibi
stratejik bir alanda asıl öncelik, ülkenin üretim kabiliyetini büyütmek
olmalıdır.
Çünkü ithalatçı ürün
getirir, bayi dağıtır, tedarikçi ulaştırır; ama yerli üretici ülkenin sanayi
hafızasını kurar.
Bugün yapılması
gereken; ithalatçı, bayi, tedarikçi ve üreticiyi birbirine karşı konumlandırmak
değil, görev tanımlarını doğru yapmaktır. Herkesin yeri bellidir. Ancak
devletin stratejik desteği, öncelikle Türkiye’de üretim yapan, istihdam
sağlayan, teknoloji geliştiren, kalite sorumluluğu üstlenen gerçek yerli
üreticinin yanında olmalıdır.
Aksi halde tıbbi cihaz
sektöründe “yerli üretim” kavramı genişler; fakat gerçek üretici daralır.
Ve bir gün bakarız ki
herkes üretici sayılmış, ama ülkede üretim yapan kalmamış.
Sağlıklı günler dilerim…
Mustafa Daşcı