Tip 2 diyabet (şeker hastalığı) veya fazla kiloya bağlı rahatsızlıkların tedavisi için geliştirilen ilaçlar, kilo verdirici etkileriyle öne çıkarken olası yan etkileri de tartışılıyor.
Etken
maddesi semaglutid olan ilaçların en bilineni Ozempic. Ozempic, vücutta GLP-1
olarak bilinen hormonun etkilerini taklit ederek çalışıyor. Bu mekanizma
sayesinde pankreastan insülin salınımını artıran ilaç, aynı zamanda karaciğerde
glukoz üretimini azaltıyor ve midenin boşalmasını yavaşlatıyor.
Ozempic
gibi Mounjaro da Tip 2 diyabet tedavisi için Amerikan Gıda ve İlaç Dairesinden
(FDA) onay alan, GIP ve GLP-1 reseptörlerini hedefleyen çift etkili bir ilaç.
Her
ikisiyle aynı etken maddeye sahip, daha yüksek dozaj seçenekleriyle ABD'de
piyasaya sürülen ve aynı zamanda tablet formu bulunan bir diğer ilaç da Wegovy.
Wegovy'nin
de zayıflama amacının yanı sıra FDA'dan kalp sağlığına faydalı ve karaciğer
yağlanmasını önleyici onayı bulunuyor.
Söz
konusu ilaçlar, özellikle Tip 2 diyabet hastalarında uzun süreli kan şekeri
kontrolü sağlamak amacıyla reçete ediliyor. İlacın kullanımına genellikle düşük
dozla başlanıyor ve hastanın toleransına göre doz kademeli artırılıyor.
İlacın
etkileri arasında iştah azalması da yer alıyor. Midenin boşalma süresinin
yavaşlaması ve tokluk hissinin daha uzun sürmesi nedeniyle kullanan kişilerde
kalori alımında azalma görülebiliyor. Bu durum, birçok hastada kilo kaybına yol
açabiliyor.
Yan
etkileri tartışılıyor
Son
dönemde kilo vermeyi sağlayan bu ilaçların kullanımı küresel ölçekte artış
gösterdi. Sosyal medya platformlarında ve çeşitli dijital mecralarda ilaca
ilişkin paylaşımların yaygınlaşması, diyabet hastası olmayanlar arasında da
ilaca yönelik talebi artırdı.
İlaçları
kullanmanın güvenliği, kullanım amacına ve tıbbi gözetim altında olup
olmamasına bağlı olarak değerlendiriliyor.
Klinik
çalışmalar ve ilaç ruhsatlandırma süreçlerinde elde edilen veriler, semaglutid
içeren tedavilerin diyabet hastalarında etkili ve genel olarak güvenli olduğunu
ortaya koyuyor. Bununla birlikte, her ilaçta olduğu gibi bu ilaçların
kullanımında da çeşitli yan etkiler görülebiliyor.
En
yaygın yan etkiler, sindirim sistemiyle ilişkili olarak kaydediliyor. Bulantı,
istifra, ishal ve kabızlık gibi şikayetler, özellikle tedavinin başlangıç
döneminde daha sık ortaya çıkabiliyor. Bu etkilerin çoğu, dozun kademeli
artırılmasıyla zaman içinde azalabiliyor.
Daha
seyrek görülen ancak daha ciddi sonuçlara yol açabilen yan etkiler de
bulunuyor. Bunların arasında pankreas iltihabı (pankreatit), safra kesesi
hastalıkları ve böbrek fonksiyonlarında bozulma yer alıyor. Ayrıca hayvan
deneylerinde tiroit bezine ilişkin bazı riskler gözlemlendiği için belirli
tiroit hastalıklarına sahip bireylerde ilacın kullanımı sınırlandırılabiliyor.
Hızlı
kilo kaybı yaşayan bazı kişilerde kas kütlesinde azalma, buna bağlı güçsüzlük
ve ilacın bırakılması halinde hızlı kilo alımı gibi durumlar da bildiriliyor.
Bu
tür etkiler, özellikle ilacın tıbbi gereklilik olmaksızın ve beslenme düzeni
gözetilmeden kullanıldığı durumlarda daha belirgin hale gelebiliyor.
Bu
ilaçlar metabolizma üzerinde çok güçlü etkilere sahip olduğundan FDA, kullanımı
sırasında doktor gözetimini zorunlu kılıyor.
ABD'de
bu ilaçları reçetesiz satmak veya sahte reçete düzenlemek suç teşkil ediyor.
Tedavinin
güvenliğine ilişkin uzun dönem veriler sınırlı
Dünya
Sağlık Örgütü (DSÖ), obezitenin kronik ve tekrarlayan bir hastalık olarak
tedavisinde GLP-1 ilaçlarının kullanımına ilişkin Ekim 2025 ilk küresel
kılavuzunu yayımladı.
Bu
kapsamda, dünya genelinde 1 milyardan fazla kişiyi etkileyen obezitenin 2024'te
3,7 milyon ölümle ilişkilendirildiği ve önlem alınmazsa 2030'a kadar iki katına
çıkmasının beklendiği bildirildi.
Obezite
için GLP-1 tedavilerinin hamile kadınlar hariç yetişkinlerde kullanılabileceği
ifade edilen kılavuzda bu tedavinin güvenliğine ilişkin uzun dönem verilerinin
sınırlı olduğuna işaret ediliyor.
Kılavuzda
ilaç kullanımının tek başına yeterli olmayacağı, sağlıklı beslenme, fiziksel
aktivite ve uzman desteğiyle birlikte uygulanması gerektiği vurgulanıyor.
Ayrıca
yüksek maliyeti ve erişim eşitsizliğine işaret edilen kılavuzda sadece ilaç
tedavisinin obezite sorununu çözmeyeceği vurgulanıyor.
ABD'deki
obezite ile ilaç kullanımı oranları arasında paralellik dikkat çekiyor
Worldatlas
sitesindeki verilere göre 2024'te ABD'deki yetişkinlerde obezite oranlarının en
yüksek olduğu eyaletlerin başında yüzde 41,40 ile West Virginia yer alırken bu
eyaleti yüzde 40,40 ile Mississippi ve yüzde 39,20 ile Louisiana takip etti.
Dördüncü
sırada ise yüzde 38,90'lık oranla Alabama ve beşinci sırada Arkansas yer aldı.
Indiana yüzde 38,40 ile altıncı sırada bulunurken yedinci sırayı yüzde 37,60
obezite oranıyla Kansas ve Nebraska paylaştı.
GLP1
News Room isimli sitedeki 11 Mayıs 2025'teki bir haberde, ABD'de GLP-1 grubu
ilaçların eyalet bazlı kullanım oranları incelendiğinde ülke genelinde belirgin
bir coğrafi yoğunlaşmaya işaret ediliyor.
Verilere
göre en yüksek kullanım oranı yüzde 24 ile West Virginia'da görülüyor. Bu
eyaleti yüzde 22 ile Kentucky, yüzde 20 ile Louisiana ve Oklahoma izliyor.
Alabama
ve Mississippi'de kullanım oranı yüzde 19 seviyesindeyken North Dakota'da ise
bu oran yüzde 18.
Orta-yüksek
kullanım grubunda Pennsylvania yüzde 17, Iowa yüzde 16,5, Michigan yüzde 16
oranıyla öne çıkıyor. Georgia, Tennessee, Texas ve Kansas gibi eyaletlerde
GLP-1 kullanım oranı yüzde 15 seviyesinde bulunurken Ohio yüzde 14,5, New York
ve New Jersey ise yüzde 14 civarında seyrediyor.
Daha
düşük orta seviyede yer alan eyaletler arasında Illinois, Indiana ve North
Carolina yüzde 13 ve Virginia yüzde 12 ile dikkat çekiyor. Minnesota yüzde 11,
Florida ve Wisconsin yüzde 10 seviyesinde bulunuyor.
En
düşük kullanım oranları ise batı eyaletlerinde yoğunlaşıyor. Hawaii yüzde 5 ile
ülke genelinde en düşük GLP-1 kullanım oranına sahip eyalet olurken Utah,
Colorado, Arizona ve Oregon yüzde 8 seviyesinde yer alıyor. California'da oran
yüzde 9,5, Washington ve Nevada'da ise yüzde 8-9 bandında seyrediyor.
Genel
tablo, GLP-1 kullanımının ABD'de özellikle Güney ve Appalachia bölgesinde
yoğunlaştığını, batı eyaletlerinde ise daha düşük seviyelerde kaldığını ortaya
koyuyor.
Ozempic
ve türevleri, ABD'de yüksek fiyatlara satılıyor
Ozempic'in
internet sitesinde yer alan bilgilere göre, ABD vatandaşlarının sigorta
aracılığı olmadan Ozempic almak istediklerinde ödemeleri istenen para, 2
miligramlık Ozempic iğnesi için aylık 499 dolar.
Mounjaro’nun
da liste fiyatı 28 günlük (4 enjeksiyon kalemi) bir kutu için yaklaşık 1.112
dolar ancak bu rakam sigortalı ve sigortasızlık durumuna göre değişiyor.
Wegovy
hapının ise sigortasız alındığında 1,5 miligramlık fiyatı aylık 125 dolar,
sigortalı olarak alındığında ise aylık 25 dolar.
Zayıflama
ilacı kullanımını ortaya koyan anket
Kaiser
Aile Vakfı (KFF) tarafından 27 Ekim-2 Kasım 2025 tarihlerinde ABD'de 1350
yetişkinle yapılan "Sağlık Takip Anketi" de zayıflama ilaçlarının
kullanımıyla ilgili verileri ortaya koydu.
GLP-1
etken maddeli ilaç kullanımına ilişkin sorular yöneltilen katılımcıların yüzde
18'i bu tür ilaçları hayatlarının bir döneminde, yüzde 12'si ise halen
kullandığını belirtti.
Katılımcıların
yüzde 38'i kronik hastalık tedavisi amacıyla, yüzde 30'u kilo vermek için,
yüzde 32'si ise her iki amaçla birlikte kullandığını ifade etti.
Ankette
ayrıca toplumda bu ilaçların dolaylı yaygınlığına ilişkin bulgular da yer aldı.
Katılımcıların
yüzde 37'si yakın çevresinde bu ilaçları kullanan birinin bulunduğunu ifade
etti.
ABD
dışında kullanımı
Brezilya'da
ilaç şirketi Hypera Pharma, Mart 2025'te yaptığı açıklamada, semaglutid patent
süresinin sona ermesinin ardından 2026 içinde jenerik ürün piyasaya sürmeyi
planladığını duyurdu.
Kanada
Sağlık Bakanlığının 28 Nisan’da yaptığı açıklamaya göre, Danimarka merkezli
ilaç şirketi Novo Nordisk’in çok satan diyabet ilacı Ozempic’in etken maddesi
semaglutidin, Hindistan merkezli Dr. Reddy's Laboratories tarafından üretilen
ilk jenerik versiyonu onaylandı.
Bir
ilacın jenerik versiyonu, patent süresi dolduktan sonra aynı etken maddeyle
üretilen ve orijinal ilaçla aynı etkiyi gösteren daha uygun fiyatlı eş değer
ürün olarak biliniyor.
Hindistan'da
Ozempic'in "ucuz" muadilleri gündemde
CNBC'nin
23 Mart'taki haberine göre, Hindistan'da Novo Nordisk firmasının semaglutid
içerikli ilacının patent korumasının Mart 2026’da sona ermesiyle yerli ilaç
üreticileri, hızla daha ucuz jenerik versiyonları piyasaya sundu.
Bu
gelişme sonrası Novo Nordisk'in Ozempic ve Wegovy gibi markaları, fiyat
açısından ciddi rekabet baskısıyla karşı karşıya kaldı.
Jenerik
ürünlerin, orijinal ilaçlara kıyasla yüzde 60'a varan oranlarda daha düşük
fiyatlarla satıldığı ve bu durumun özellikle geniş hasta kitleleri için erişimi
artırdığı belirtiliyor.
Hindistan
merkezli ilaç şirketi Sun Pharmaceutical, mart ayı sonuna doğru çıkardığı
muadille, ilacın kullanımını aylık yaklaşık 3 bin 400 rupiye (35 dolar)
düşürüyor. Bu fiyatın, Hindistan'da dozuna bağlı olarak 8 bin 800 (82 dolar)
ile 10 bin (105 dolar) rupi arasında değişen Novo Nordisk markasının
ilaçlarının perakende fiyatıyla karşılaştırıldığında oldukça uygun olduğu ifade
ediliyor.
Artan
rekabet nedeniyle şirketin Hindistan pazarında fiyat indirimine gitmek zorunda
kaldığı, ayrıca pazar payını korumak için yeni stratejiler geliştirdiği ifade
ediliyor.
Gelecek
aylarda 50'den fazla markanın, Hindistan'da semaglutidin jenerik versiyonunu
piyasaya sürmesi bekleniyor.
Kaynak: AA