Türkiye’de sağlık sistemi uzun yıllardır önemli dönüşümler
yaşadı.
Hastane sayıları arttı, teknoloji gelişti, hizmete erişim
kolaylaştı.
Ancak bugün gelinen noktada sahadaki gerçek şunu gösteriyor:
Sistem çalışıyor, ama denge kaybolmuş durumda
Denge Nerede
Kayboldu?
Bugün sağlık sisteminde temel problem parçalı değil,
yapısaldır.
Planlama zayıf, kontrol güçlü
Kamu hizmeti var, gelir modeli uyumsuz
Denetim var, rehberlik yok
Ürün var, izlenebilirlik yok
Ödeme var, standart yok
Sistem yönetiliyor ama planlanmıyor
Hekim Sisteminde
Kırılma
Hekimlerin özel sektöre yönelmesi sadece maaş meselesi
değildir.
Asıl mesele gelir modeli farkıdır
Özel hastanelerde: Fark ücretleri, Performans bazlı kazanç hekimleri
daha cazip hale getirmektedir.
Bu durum: Kamunun hekim tutma gücünü zayıflatmakta,
Nitelikli insan kaynağını özel sektöre kaydırmakta, Sistem dengesini
bozmaktadır.
SGK Sisteminde Çelişki
Bugün en kritik sorulardan biri şudur: SGK varsa neden
fark var?
Vatandaş açısından bakıldığında: SGK kapsamındaki hizmette
fark olmamalı ya da çok sıkı sınırlandırılmalıdır.
Aksi halde: Aynı hizmete farklı ücret, Sürekli fark baskısı,
Erişim eşitsizliği kaçınılmaz hale gelmektedir.
Ancak sahadaki gerçeklik de göz ardı edilmemelidir.
Fark ücretlerinin kontrolsüz uygulanması özellikle taşrada
sağlık hizmet sunumunu doğrudan etkilemiştir.
Geçmişte:
Daha sınırlı fark yapısı ile sistem yavaş ama dengeli
ilerliyordu.
Farkların artmasıyla birlikte: Özel hastaneler hızlı büyüdü
Ancak bu büyüme sürdürülebilir olmadı
Hasta sayıları düştü sabit maliyetler küçültülemedi taşrada
ekonomik kırılganlık oluştu.
Bugün: Hastalar farktan kaçarak kamuya yöneliyor ; Özel
hastaneler finansal baskı altında kalıyor
Bu da: Kamu hastanelerinde yoğunluk
Özel hastanelerde daralma
Sistem genelinde dengesizlik oluşturuyor.
Yeni Model: Gönüllü
Ve Standart Fark Sistemi
Fark ücretlerinin tamamen kaldırılması yerine, daha dengeli
ve adil bir model mümkündür.
Bugün üniversite hastanelerinde uygulanan sistemde: Hasta
isterse öğretim üyesini tercih eder
ve gönüllü olarak fark öder.
Bu model: Zorunlu değildir , Şeffaftır, Tercihe
dayalıdır, Hizmet kalitesi ile ilişkilidir , Benzer bir model özel hastaneler
için de uygulanabilir.
Bu çerçevede: Temel sağlık hizmetleri farksız
olmalı ancak hekim tercihi durumunda sınırlandırılmış ve standart fark
uygulanmalıdır.
Bu yaklaşım: Vatandaşın erişimini korur, Hekimin emeğini
karşılıksız bırakmaz, Özel hastanelerin sürdürülebilirliğini sağlar ,Sistem dengesini
yeniden kurar.
Fark ücretleri keyfi değil, kurallı ve denetlenebilir
olmalıdır.
Denetim Ve Güven
Sorunu
Denetim sistemi bugün rehberlikten çok cezaya odaklıdır.
Sık denetim, Çoklu ceza, Eğitim eksikliği
Bu yapı: kaliteyi artırmak yerine sistemi
savunmaya itmektedir.
Hata Var Ama Kaynağı
Belirsiz
Sağlıkta en kritik sorunlardan biri: Hatanın
kaynağının net olmamasıdır.
Hekim hatası, Cihaz hatası, İlaç etkisi, Tanı–teşhis süreç
hataları (görüntüleme ve laboratuvar yanılmaları dahil) Sistem hataları
birbirine karışmaktadır.
Bu durum: Süreçleri uzatmakta, Adaleti zedelemekte, Güveni
azaltmaktadır.
Bu nedenle: HTS (Hasta Takip Sistemi)
STTS (Sağlık Teknolojileri Takip Sistemi)
ÜTS (Ürün Takip Sistemi)
entegrasyonu ile sorumlulukların net ayrıştırılması
zorunludur.
Görünmeyen Ama Büyük
Sorun
Sahada çok kritik ama çoğu zaman konuşulmayan bir
gerçek: Klinik tercih ile tedarik uyumsuzluğu
Hasta ürünü kendi alıyor
Sistem kaydı yok
Ama hastada kullanılıyor
Peki sorun olursa?
Sorumlu yok
Üstelik: Aynı işlem için iki farklı maliyet oluşuyor.
Sistemin Mali Dengesi
SUT fiyatları güncel değil, Ödemeler gecikiyor , Kurumlar
arası farklar var, Bu yapı sürdürülebilir değil
En Büyük Yükü Kim
Taşıyor?
Vatandaş.
Fark baskısı belirsizlik , güvensizlik sistem
çalışıyor ama vatandaş yoruluyor vakit ve harcamaması gereken nakit ödüyor.
Vatandaşa gayri resmi yönetmelik çiğnetiliyor.(yatan hastaya
ürün tedariki yaptırılamaz)
Sonuç: Dengeyi
Yeniden Kurmak
Bugün ihtiyaç: Yeni sistem değil doğru dengedir.
Bu noktada; Sağlıkta kaybedilen dengenin, Sayın Bakan Kemal
Memişoğlu liderliğinde yeniden kurulması mümkündür.
Ancak bu denge:
Veri ile
Planlama ile
Şeffaflık ile
Sistem bütünlüğü ile kurulabilir.
Son Söz
Sağlık sisteminde kalıcı çözüm: günü kurtarmak değil
geleceği planlamaktır.
Ve en önemlisi: dengeyi yeniden kurmaktır.
Mustafa Daşcı
Sağlık Yayıncısı |
Sektör Örgütleyicisi
Tıbbi Cihaz Sanayi
Gelişim Danışmanı