Bugün bir dişçilik fuarındaydık. Baştan söyleyeyim; organizasyon gerçekten örnek gösterilecek düzeydeydi. Daha otopark girişinden itibaren başlayan düzen, yönlendirmeler, shuttle hizmetleri ve fuar alanına erişim süreci kusursuza yakındı. İçeriye adım attığınızda ise aynı profesyonellik devam ediyordu.
Stantların tasarımı, görselliği, firmaların kendilerini
ifade etme biçimi… Hepsi büyük bir emeğin, ciddi bir planlamanın ürünüydü. Diş
hekimliği sektörü; basını, sivil toplum kuruluşları, meslek odaları ve yarı özerk
yapılarıyla adeta tam bir birlik görüntüsü sergiliyordu.
Ancak…
Bu kadar güçlü bir organizasyonun içinde dolaşırken,
yaptığım sohbetler bambaşka bir tabloyu ortaya koydu.
Herkes Birlikte Ama Kimse Bilgilendirilmemiş
Yerli üreticilere sordum:
“Kamu desteklerinden yararlanıyor musunuz?”
Aldığım cevapların büyük çoğunluğu aynıydı:
“Herhangi bir destek almadık… Hatta çoğu desteklerden
haberdar bile değiliz.”
Oran vermek gerekirse; neredeyse %98’i destek
mekanizmalarından ya faydalanmamış ya da tamamen bilgisiz.
Bu tablo tek başına bile ciddi bir sorun.
Yerli Üretim Var, Ama
İthalat Hâlâ Baskın
Fuarda özellikle implant üreticileri açısından bakıldığında,
yerli üreticilerin sayısının arttığını görmek sevindiriciydi. Artık bu alanda
bir varlık söz konusu.
Ancak genel tabloya baktığımızda, diğer birçok sağlık
branşında olduğu gibi diş sektöründe de ithalat ağırlığı devam ediyor.
Özellikle:
• Diş
protezleri
• Kaplama ve kron sistemleri
• Üst yapı ürünleri
tarafında sergilenen ürünlerin yaklaşık %90’ının ithal
olması dikkat çekici bir gerçek.
Yani yerli üretim kıpırdıyor, ancak yüksek katma değerli
alanlarda dışa bağımlılık hâlâ çok güçlü.
Kamuya Satıştan
Kaçış: Sessiz Bir Kriz
Fuarda yaptığım en çarpıcı gözlemlerden biri de diş depoları
ve tedarikçi firmalarla yaptığım görüşmelerde ortaya çıktı.
Firmaların çok büyük bir kısmı neredeyse %90’a yakını kamuya ürün vermek istemediklerini açıkça
ifade etti.
Hatta önemli bir bölümü kamu ihalelerine katılmadıklarını
belirtti.
Sebep net:
• Uzun
ödeme süreleri
• Nakit akışına uygun olmayan süreçler
• Firma işletme prensipleriyle uyuşmayan kamu uygulamaları
Bu tablo bize şunu gösteriyor:
Kamu ağız ve diş sağlığı merkezlerine ürün sağlayan firmalar
artık çok sınırlı sayıda.
Bu firmalar da çoğunlukla devletin uzun vadeli ödeme
sistemine dayanabilen, kendi sermayesini kullanarak bu süreci finanse eden
yapılar.
Başka bir ifadeyle;
Kamuya tedarik işi, normal ticari rekabetten ziyade,
finansal dayanıklılığı olan belirli firmaların alanına dönüşmüş durumda.
Bu ise rekabeti daraltan, fiyat ve kalite dengesini uzun
vadede riske atan bir yapı anlamına geliyor.
Meslek Odaları Bile Habersizse…
Daha çarpıcı olan ise meslek odalarıyla yaptığım
görüşmelerdi.
Diş hekimleri odalarına sordum:
“Piyasa gözetim ve denetim süreçleri hakkında bilginiz var
mı?”
Cevaplar düşündürücüydü.
Bazı hekimler ilk defa duyduklarını söyledi.
Hatta oda yönetiminde yer alan bazı isimler bile bu konuda
net bir bilgiye sahip değildi.
Oysa bu yönetmelikler sadece firmaları değil;
• Diş hekimlerini
• Diş teknisyenlerini
• Diş laboratuvarlarını
doğrudan ilgilendiriyor.
Çünkü kullanılan ürünler doğrudan insan sağlığına temas
ediyor.
Denetim Var Ama…
Sahada Yok
Ortaya çıkan tablo şu:
Piyasa gözetim ve denetim sistemi, aktif ve önleyici bir
yapıdan ziyade büyük ölçüde şikâyete dayalı ilerliyor.
• Eğitim yok
• Yaygın bilgilendirme yok
• Odalar üzerinden sistematik aktarım yok
Yani sistem kağıt üzerinde var, sahada ise karşılığı zayıf.
Diş Sağlığı: Erişimde
Adaletsizlik
Diş sağlığı hizmetleri, diğer sağlık hizmetlerinden farklı
bir ekonomik modele sahip.
• Fiyatlar büyük ölçüde serbest
• Geri ödeme mekanizmaları sınırlı
• Hizmet çoğunlukla bireysel ödeme üzerinden ilerliyor
Bu da şu gerçeği ortaya çıkarıyor:
İmkânı olan hizmete hızlı erişiyor.
Ama imkânı olmayan vatandaş için diş sağlığı hâlâ ertelenen
bir ihtiyaç.
Kişisel Bir Deneyim:
Sistemin Özeti
Kendi yaşadığım bir süreç aslında tabloyu özetliyor:
Bir çürük için devlet hastanesine başvurdum.
Oradan başka bir merkeze yönlendirildim.
Oradan da üniversiteye…
Basit bir tedavi süreci bile çok katmanlı bir yönlendirme
zincirine dönüşüyor.
Bu durum ya altyapı eksikliğini
ya da sistemsel bir yönlendirme alışkanlığını gösteriyor.
Sonuç: Güçlü Sektör,
Zayıf Sistem
Bugün dişçilik fuarında gördüğümüz tablo iki farklı gerçeği
aynı anda ortaya koyuyor:
Bir tarafta:
• Güçlü organizasyon
• Dinamik sektör
• Artan yerli üretim
• Yüksek kalite
Diğer tarafta:
• İthalata bağımlılık
• Kamu tedarikinde daralma
• Bilgi eksikliği
• Denetim zafiyeti
• Vatandaş için sınırlı erişim
Asıl Soru Şu:
Bu kadar güçlü bir sektör…
Neden kamuya ürün vermekten kaçıyor?
Neden ithalata bu kadar bağımlı?
Neden sahada bilgi bu kadar sınırlı?
Eğer üretici bilmiyorsa, hekim bilmiyorsa, oda bilmiyorsa ve
firma kamuya güvenmiyorsa…
Sorun sahada değil, sistemin kendisindedir.
Sağlıklı günler dilerim…