Yeni bir araştırma, büyük ameliyatların yaşlı yetişkinlerde uzun vadeli hafıza ve düşünme becerileri üzerinde olumsuz etkilere yol açabileceğini ortaya koydu.
Büyük cerrahi operasyonlar, yaşlı yetişkinlerde yalnızca
fiziksel iyileşme, hareket kabiliyeti ve ağrı yönetimi üzerinde değil, zihinsel
sağlık üzerinde de kalıcı etkiler bırakabiliyor. Yeni bir araştırma, bazı yaşlı
hastalarda büyük cerrahi işlemlerin ardından hafıza ve düşünme becerilerinde
belirgin bir gerileme yaşanabileceğini gösterdi.
Araştırmacılar, ameliyat öncesinde demans belirtisi
göstermeyen 70 yaş ve üzerindeki 560 yetişkini inceledi. Katılımcılar; kalça
protezi ve karın ameliyatları gibi hastanede en az üç gün yatış gerektiren
büyük elektif, kalp dışı cerrahi operasyonlar geçirdi. Araştırma kapsamında
katılımcılar, bilişsel becerilerindeki değişimleri değerlendirmek amacıyla altı
yıla kadar takip edildi.
Journal of the American Geriatrics Society dergisinde
yayımlanan bulgulara göre, katılımcıların yaklaşık yüzde 15’inde ameliyattan
kısa süre sonra hafıza ve düşünme becerilerinde keskin bir düşüş görüldü. Bu
gerilemenin ilerleyen yıllarda da devam ettiği belirlendi.
En Güçlü Risk Faktörü: Postoperatif Deliryum
Araştırmaya göre, ciddi bilişsel gerileme riskini artıran üç
temel uyarı işareti öne çıktı: ileri yaş, ameliyat öncesinde daha düşük
bilişsel test puanları ve postoperatif deliryum.
Postoperatif deliryum, ameliyattan sonraki saatler veya
günler içinde gelişebilen; kafa karışıklığı, düzensiz düşünme ve farkındalık
değişiklikleriyle seyreden bir durum olarak tanımlanıyor. Araştırmacılar,
ameliyat sonrası deliryum yaşayan hastaların, yaşamayanlara kıyasla uzun vadeli
ciddi bilişsel gerileme yaşama olasılığının iki kat daha yüksek olduğunu tespit
etti.
Çalışma, büyük bir çok merkezli araştırma projesi olan
Successful Aging after Elective Surgery, yani SAGES çalışmasının verilerine
dayandırıldı.
Ameliyat Sonrası Beyin Sağlığında Üç Farklı Seyir
Araştırma kapsamında katılımcıların beyin performansı,
ameliyat öncesinde nöropsikolojik testler ve bilişsel görevlerle ölçüldü.
Ayrıca hastanede yatış sürecinde, Confusion Assessment Method adı verilen standart
bir araç kullanılarak deliryum takibi yapıldı.
Sonuçların güvenilirliğini artırmak için araştırmacılar,
ameliyat geçirmeyen 119 yaşlı yetişkini de karşılaştırma grubu olarak izledi.
Veriler analiz edildiğinde bilişsel değişim açısından üç
farklı tablo ortaya çıktı. Hastaların yaklaşık dörtte biri zihinsel olarak
keskinliğini korudu ve belirgin bir gerileme göstermedi. Hastaların yüzde
59’unda ise normal yaşlanma süreciyle uyumlu, hafif düzeyde bir zihinsel
gerileme görüldü.
Buna karşın daha küçük bir grupta, zamanla kötüleşen
belirgin ve ilerleyici bir bilişsel performans düşüşü saptandı.
Bulgular Yüksek Riskli Hastaların Belirlenmesine Yardımcı
Olabilir
Araştırmacılar, elde edilen bulguların doktorlar, hastalar
ve aileler için büyük ameliyatların yaşlı yetişkinlerde uzun vadeli beyin
sağlığı üzerindeki olası etkilerini daha iyi anlamaya katkı sağlayabileceğini
vurguladı.
Yaşlanan nüfusla birlikte bu konu giderek daha önemli hale
geliyor. Günümüzde birçok yaşlı hasta; hareket kabiliyetini artırmak, ağrıyı
azaltmak veya yaşam kalitesini yükseltmek amacıyla büyük ameliyatlara karar
verirken, uzun vadeli bilişsel ve işlevsel gerileme riskini de göz önünde
bulundurmak zorunda kalıyor.
Uzmanlara göre, ameliyat öncesinde yüksek riskli hastaların
belirlenmesi, sağlık ekiplerinin özellikle deliryum gibi komplikasyonları
önlemeye yönelik adımlar atmasına yardımcı olabilir.
Bulguların rutin klinik uygulamalara tam olarak entegre
edilebilmesi için daha geniş ve daha çeşitli hasta gruplarıyla yapılacak yeni
araştırmalara ihtiyaç duyuluyor. Bununla birlikte çalışma, yaşlı yetişkinlerde
cerrahi planlama ve iyileşme sürecinde bilişsel sağlığın da dikkate alınması
gerektiğini ortaya koyuyor.
Kaynak: Medimagazin